Obecnie rozwiązanie małżeństwa w Polsce możliwe jest wyłącznie w trybie postępowania sądowego, co dotyczy również sytuacji, w których pomiędzy małżonkami istnieje pełna zgodność co do woli zakończenia związku. W każdym przypadku konieczne jest zainicjowanie postępowania poprzez sporządzenie i wniesienie pozwu o rozwód, a następnie wykazanie przed sądem, iż nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego.
W konsekwencji, niezależnie od stopnia porozumienia stron, obowiązujący model prawny przewiduje obligatoryjny udział sądu w procedurze rozwiązania małżeństwa. Postępowanie to wiąże się z koniecznością przeprowadzenia przynajmniej ograniczonego postępowania dowodowego, mającego na celu ustalenie spełnienia ustawowych przesłanek rozwodu.
Planowane zmiany – rozwód poza sądem
Zgodnie z zapowiedziami legislacyjnymi, trwają prace nad wprowadzeniem rozwiązania, które miałoby na celu uproszczenie procedury rozwodowej oraz odciążenie sądów. Projektowane regulacje przewidują możliwość rozwiązania małżeństwa poza sądem, pod warunkiem spełnienia ściśle określonych przesłanek.
Nowy model miałby obejmować wyłącznie sprawy:
- bez orzekania o winie,
- bez elementów spornych,
- bez wspólnych małoletnich dzieci,
- bez dodatkowych roszczeń (np. majątkowych).
W takich przypadkach rozwód mógłby zostać przeprowadzony przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, na podstawie zgodnych oświadczeń małżonków o trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego. Procedura nie przewidywałaby prowadzenia postępowania dowodowego ani udziału sądu. Skutek prawny rozwiązania małżeństwa byłby równoważny z wyrokiem rozwodowym – stosowna adnotacja zostałaby zamieszczona bezpośrednio w akcie małżeństwa.
Zakres zastosowania projektowanych przepisów
Rozwód przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego byłby ograniczony do określonej kategorii spraw. W szczególności:
